Quan gia – Wikipedia tiếng Việt

Quan gia (chữ Hán: 官家; bính âm: guān jiā) là một tôn xưng của các Hoàng đế Tống, Trần, Hồ và buổi đầu thời Lê Sơ.

Danh xưng này dùng để gọi Thiên tử khởi nguyên từ Tống Thái Tổ.

Danh xưng Quan gia này vốn được Tống Thái Tổ ban hành đầu tiên, rút tỉa từ Tấn thư và Tư trị thông giám: "Tây Hán vị thiên tử vi Huyện quan, Đông Hán vị thiên tử vi Quốc gia, cố kiêm nhi xưng chi. Hoặc viết: Ngũ đế quan thiên hạ, Tam vương gia thiên hạ, cố kiêm nhi xưng chi"^[1] (西漢謂天子為縣官，東漢謂天子為國家，故兼而稱之。或曰：五帝官天下，三王家天下，故兼稱之).

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, vào năm Thiên Ứng Chính Bình thứ 19 (1250), Trần Thái Tông ban chiếu định dân gian phải gọi Thiên tử là Quốc gia (國家)^[2]. Nhưng đến năm 1277, Trần Thánh Tông hỏi Uy Văn vương Quốc Toại nghĩa chữ "Quan gia", ông này đáp: "Thời Ngũ Đế coi thiên hạ là của chung, thời Tam vương coi thiên hạ là nhà chung, nên gọi là Quan gia" ^[3].

Như vậy, kể từ năm 1277, thiên hạ Đại Việt phải gọi Hoàng đế nhà Trần là "Quan gia" vì lẽ đó, đến thời Lê Thánh Tông thì chính thức bãi bỏ.